Fivezero Dergisi Son Sayı

Pnömatik sistemler, atmosferden alınan havanın, sıkıştırılarak basınç enerjisine dönüştürülmesi ve bunun mekanik aksiyon olarak kullanılmasını sağlayan aktüatörlerdir. Burada bahsedilen hareketler, doğrusal veya dairesel hareket gibi mekanik hareketlerdir. Pnömatik sistemler 1950 yıllarından itibaren üretim endüstrisinde kullanılmaya başlanmıştır. Günümüzde ise üretim yapacak fabrikalarda, elektrik ve su hatları ile birlikte pnömatik tesisatlarının da yapıldığını görmekteyiz. Bu durum, üretim süreçlerinde pnömatik sistemlerin artık göz ardı edilemeyecek kadar önemli ve temel bir ihtiyaç haline geldiğini net bir şekilde ortaya koymaktadır. Endüstri 4.0 bakış açısıyla pnömatik sistemleri değerlendirmemiz gerekirse, pnömatik sistemlerin kullanıldığı ortamlardan verimi arttırabilecek birçok verinin toplanabileceği görülür. Buradan elde edilen verilerin yönetilmesi ve analizi için farklı yaklaşımlar bulunmasına rağmen, Bulut Bilişim ve Uç bilişim en çok göze çarpan iki yaklaşım olarak karşımıza çıkmaktadır. Günümüzde bu iki yaklaşımın birlikte kullanılmasına sıkça rastlanılmaktadır. Uç Bilişim ile kaynaktan elde edilen veriler, kaynağa en yakın yerde analiz edilmekte ve hızlı sonuç almada kullanılırken, Bulut Bilişim sadece önemli verilerin aktarılması ve analizi için kullanılmaktadır. Böylece sistemdeki gereksiz zaman, performans kayıpları azaltılmakta ve daha verimli hale gelmektedir. Bu çalışmada, Endüstri 4.0 konseptinin Uç Bilişim yaklaşımı, gerçek bir hayat probleminde kullanılmıştır. Burada pnömatik sistemlerdeki kestirimci bakım problemi ele alınmıştır. Bu problem Konya'da bulunan, fırın makinaları üreten Brotmas firmasının tam otomatik ekmek işleme ve dizme hattı üzerinde çalışılmıştır. Firmadan, borulardaki hava tesisatındaki kaçakların tespiti, kompresör yağ seviyesi kontrolü, manometre basınç değer kontrolü, kompresör kayış gerginliği kontrolü ve invertörle kompresör motor sağlığı kontrolü dahil olmak üzere sistemdeki kilit noktalardan veriler toplandı. Toplanan veriler ise olası arızaları önlemek için yeni bilgilerle karşılaştırıldı. Bu çalışmanın sonucunda, kompresörün kapalı olması, basınç düşmesi, bakım eksikliği ve pnömatik piston arızaları nedeniyle oluşan hata bildirimleri %67 oranında azaldığı gözlemlendi.

Enerji, bir ülkenin sanayileşmesi, rekabet gücü kazanması ve kalkınması için temel unsurlardan biridir. Sanayi devrimleriyle birlikte dünyada enerjiye olan talep artmış, bu kaynağı etkin şekilde kullanabilen ülkeler gelişmiş ekonomiler hâline gelmiştir. Enerji sektöründe faaliyet gösteren işletmeler, faaliyetlerini sürdürebilmek ve yeni yatırım kararlarını hayata geçirebilmek için yüksek düzeyde finansman ihtiyacı duymakta; bu nedenle finansman politikalarını ve dolayısıyla sermaye yapılarını dikkatle belirlemeleri gerekmektedir. Optimal sermaye yapısı üzerine uzun yıllardır çalışmalar yapılmakta ve bu alanda farklı teoriler geliştirilmektedir. Modigliani ve Miller’in (1958) çalışmalarıyla başlayan sermaye yapısı teorileri, sonraki yıllarda gelişerek modern sermaye yapısı teorilerinin ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bu modern teoriler arasında, son yıllarda literatürde en çok öne çıkanlar dengeleme teorisi ile finansman hiyerarşi teorisidir. Bu çalışmada, bu teorilerden ikisinin enerji sektöründe faaliyet gösteren firmalara uyumu test edilmiştir. Çalışmada, 2022Q1–2024Q4 döneminde Borsa İstanbul’da (BİST) işlem gören enerji sektöründeki firmaların sermaye yapılarına etki eden firmaya özgü faktörler incelenmiştir. Çalışmada kullanılan veriler Finnet Stockeys veritabanından elde edilmiştir. Analizler, Driscoll-Kraay tahmincisi kullanılarak Stata 13 programı aracılığıyla statik panel veri yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamına 34 firma ve 353 gözlem dâhil edilmiştir. Modelde kârlılık, likidite, büyüme fırsatları, varlık yapısı ve işletme büyüklüğü bağımsız değişken olarak; finansal kaldıraç ise bağımlı değişken olarak ele alınmıştır. Elde edilen bulgular, kârlılık ile finansal kaldıraç arasında negatif ve istatistiksel olarak anlamlı; büyüme fırsatları ile finansal kaldıraç arasında ise pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğunu göstermektedir. Diğer bağımsız değişkenler ile bağımlı değişken arasında anlamlı ilişki bulunamamıştır. Bu sonuçlar, analizde yer alan firmaların sermaye yapılarını finansman hiyerarşisi teorisi ile uyumlu şekilde uyguladıklarını ortaya koymaktadır.

Günümüzde bireylerin sürekli değişen koşullara uyum sağlayabilmeleri, yenilikçi düşünme becerileri ve yaşam boyu öğrenmeyi benimsemeleri ile olanaklı olabilir. Bu araştırmada, üniversite öğrencilerinin yenilikçilik ve yaşam boyu öğrenme motivasyonu analiz edilerek bu iki değişken arasındaki ilişkinin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Araştırmanın örneklemini Türkiye’de bir vakıf üniversitesinde ön lisans ya da lisans düzeyinde öğrenim gören 466 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmaya katılan öğrencilerin çoğunluğu ‘Sorgulayıcı’ kategorisinde yer almıştır. Cinsiyet ve sınıf düzeyine göre, öğrencilerin yenilikçilik ve yaşam boyu öğrenme motivasyonu puanlarında anlamlı farklılık bulunmamıştır. Sayısal bölümde öğrenim görenlerin sözel bölümler öğrenim görenlerden ve akademik başarı düzeyi yüksek olanların düşük olanlardan yenilikçilik ve yaşam boyu öğrenme motivasyonlarının daha yüksek olduğu bulunmuştur. Üniversite öğrencilerinin yenilikçilik ve yaşam boyu öğrenme motivasyonu puanları arasında pozitif ve orta düzeyde anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Bulgular öğrencilerin yenilikçilik ve yaşam boyu öğrenme motivasyonlarının demografik değişkenlerden ziyade akademik başarı ve kişilik özellikleriyle güçlü bir ilişki içerisinde olduğunu ortaya koymaktadır. Üniversitelerde yenilikçiliği ve yaşam boyu öğrenme motivasyonunu destekleyen öğrenme ortamları oluşturulmalıdır. Öğrencilerin öz farkındalık, özdenetim ve dışa dönüklük gibi kişilik özelliklerini geliştirmeye yönelik danışmanlık hizmetleri verilmesi önerilmektedir.

Bu çalışma, ortaokul öğretmenlerinin çatışma yönetim stilleri ile öfke tarz düzeyleri arasındaki ilişkiyi kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Diyarbakır ilinde 2014-2015 eğitim öğretim yılında görev yapan toplam 342 ortaokul öğretmeninden elde edilen veriler, Örgütsel Çatışma Envanteri II ve Sürekli Öfke-Öfke Tarz Ölçeği kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma, çatışma yönetiminde tercih edilen stiller ve bu stillerin öfke ifadeleriyle ilişkisini ortaya koymayı hedeflemektedir. Çalışma sonucunda, öğretmenlerin en çok tümleştirme stilini, en az ise hükmetme stilini kullandıkları görülmüştür. Aynı zamanda öfke kontrolü düzeylerinin genelde yüksek olduğu, ancak içe ve dışa yönelik öfke düzeylerinin düşük seyir gösterdiği tespit edilmiştir. Mesleki kıdem faktörünün, özellikle sürekli öfke düzeyleri üzerindeki etkisinin anlamlı olduğu belirlenmiştir.

Bu çalışma, Türkiye’nin dijitalleşme sürecini bilgi yönetimi ve dokümantasyon politikaları ekseninde tarihsel bir perspektifle ele almaktadır. Türkiye’de dijitalleşme sürecinin hangi tarihsel aşamalardan geçtiği ve bilgi ve belge politikalarının Cumhuriyet’ten günümüze kamu yönetiminde bilgi temelli yönetişim anlayışını nasıl etkilediği araştırmanın temel sorusunu oluşturmaktadır. Bu kapsamda Daniel Bell’in Bilgi Toplumu ve Manuel Castells’in Ağ Toplumu kuramlarından hareketle şekillenen analiz, dijital dönüşümün süreci üç ana dönemde ele alınmıştır. İlk olarak 1923-1980 dönemi, arşivcilik mevzuatı ve kütüphane sistemleri üzerinden bürokratik bilgi yönetiminin temellerinin atıldığı bir hazırlık evresi olarak tanımlanmıştır. İkinci dönem olan 1980-2000 yılları arası, bilişim teknolojilerinin ve internetin kamu yönetimine girmesiyle enformatikleşme sürecinin başladığı geçiş aşamasını temsil etmektedir. 2000 sonrası dönem ise e-Devlet, açık veri ve yapay zekâ stratejilerinin Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi koordinasyonunda merkezileştiği kurumsal olgunluk evresidir. Çalışmada nitel araştırma yaklaşımı kapsamında değerlendirilen doküman inceleme yöntemi benimsenmiştir. Literatür taraması ve belge analizi yoluyla Türkiye’nin dijitalleşme süreci, bilgi yönetimi ve dokümantasyon politikaları Cumhuriyet’ten günümüze tarihsel-karşılaştırmalı bir yaklaşımla irdelenmiştir. Çalışma sonucunda Türkiye’nin dijitalleşme modelinin teknik altyapı ve kamu hizmetlerinde başarı sağladığı, açık veri, yapay zekâ ve dijital etik politikalarını kamu yönetimine entegre etme aşamasında olduğu ancak veri güvenliği, dijital eşitsizlik ve sürdürülebilirlik konularında yapısal zorlukların sürdüğü görülmektedir. Ayrıca çalışmada Türkiye’nin dijitalleşme süreci tarihsel süreklilik içinde analiz edilmiş, bilgi temelli yönetişim kültürünün kurumsallaşmasına yönelik politika önerileri sunulmuştur.